Prawo w transplantacji

W Polsce od 25 maja br. zacznie obowiązywać RODO, europejskie rozporządzenie o ochronie danych osobowych, które m.in. ustanawia prawo do usunięcia danych, nazywane prawo do bycia zapomnianym, które polega na tym, że każdej osobie której dane są przetwarzane, przysługuje prawo do usunięcia ich czyli bycia zapomnianym.

Prawo to może być realizowane przez podmiot danych, gdy spełniony jest jeden spośród następujących warunków:

• dane nie są już dłużej niezbędne do realizacji celu, w jakim zostały zebrane lub są przetwarzane;
• podmiot danych wycofał zgodę na przetwarzanie jego danych osobowych oraz nie istnieją podstawy prawne, aby mimo tego kontynuować przetwarzanie;
• podmiot danych sprzeciwia się przetwarzaniu oraz nie występują nadrzędne prawnie uzasadnione podstawy przetwarzania, lub
• podmiot danych sprzeciwia się przetwarzaniu jego danych osobowych na potrzeby i w zakresie marketingu bezpośredniego (w tym profilowania);
• przetwarzanie w inny sposób nie jest lub nie było zgodne z RODO lub innymi przepisami prawa;
  dane osobowe zostały zebrane w nawiązaniu do oferowania bezpośrednio osobom poniżej 16 lat usług społeczeństwa informatycznego (np. portale społecznościowe).

Co może zrobić pacjent?

Na gruncie RODO pacjent może zwrócić się z żądaniem do administratora danych (podmiotu wykonującego działalność leczniczą, np. szpital) wtedy gdy:

• jeżeli jego dane, które zostały zebrane nie są już niezbędne do celów do których zostały  zebrane;
• dane pacjenta zostały zebrane lub są przetwarzane w inny sposób w sytuacji gdy pacjent wycofał zgodę; lub
• zostanie spełniona przesłana z art. 17 ust. 1 RODO czyli dane byłby przetwarzane niezgodnie z prawem, dane osobowe muszą zostać usunięte w celu wywiązania się z obowiązku prawnego przewidzianego w prawie Unii lub prawie państwa członkowskiego, któremu podlega administrator, dane osobowe zostały zebrane w związku z oferowaniem usług społeczeństwa informacyjnego, o których mowa w art. 8 ust. 1.

Administrator ma obowiązek bez zbędnej zwłoki usunąć dane w przypadku wystąpienia w/w przesłanki.

Czego pacjent zrobić nie może?

Pacjent nie może zwrócić się do placówki medycznej aby ta usunęła wszystkiego dane, zarówno w trakcie leczenia jak i po zakończonej hospitalizacji. Dlaczego? Zastosowanie mają tutaj przepisy szczegółowe, czyli w tym przypadku ustawa o prawach pacjenta i RPP, która stanowi w art. 24 ust. 1, że każdy podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych jest obowiązany do przechowywania dokumentacji medycznej, okres przechowywania dokumentacji zależy od rodzaju dokumentacji. Podmiot medyczny więc nie może na życzenie zniszczyć dokumentacji medycznej pacjenta, a jedynie jest zobligowany to zrobić po upływie okresu w jakim był zobowiązany przechowywać dokumentację medyczną.

Prawo do bycia zapomnianym nie dotyczy sytuacji:

Zniszczenie dokumentacji medycznej na żądanie pacjenta, bo według  RODO gdy przetwarzanie jest niezbędne do wywiązania się z prawnego obowiązku wymagającego przetwarzania na mocy prawa krajowego oraz z uwagi na względy interesu publicznego w dziedzinie zdrowia publicznego.

Kiedy można zwrócić się do placówki medycznej z żądaniem prawa do bycia zapomnianym?

Prawo do bycia zapomnianym będzie mieć zastosowanie m.in. gdy lekarz czy pielęgniarka lub inny pracownik zmienił miejsce pracy, a jego dane w tym wizerunek nadal widnieją na stronie internetowej byłego pracodawcy. Może zwrócić się z żądaniem natychmiastowego usunięcia. Pacjent w sytuacji kiedy wyraził zgodę na wykorzystywanie jego danych osobowych przez podmiot medyczny do celów marketingowych, gdzie placówki mogą takie dane gromadzić i przetwarzać za zgodą pacjenta. Zgodę, którą zawsze można wycofać ze skutkiem natychmiastowym i bezpłatnie. Pacjent np. zapisał się na newsletter. Zawsze może się z niego wypisać bez ponoszenia konsekwencji, dotyczy to również obecności danych pacjenta w profilach społecznościowych prowadzonych przez placówki medyczne.

Sieradzka&Partners Kancelaria Prawna jednym z Partnerów Kongresu RODO Wolters Kluwer, podczas którego wygłoszę wykład: Jak wdrożyć RODO w placówce medycznej. Zapraszam na wykład i dyżur ekspercki podczas Kongresu!

Nieznajomość prawa szkodzi, to paremia nie tylko znana prawnikom, ale także tym, którzy na własnej skórze doświadczyli nieznajomości prawa, ponosząc różnorakie (zwykle dotkliwe) konsekwencje. Stąd dzisiejszy wpis na blogu, w którym wyjaśniam, że liczba przeszczepów jaką wykonuje dany szpital nie jest tajemnicą, a ogólnodostępną informacją.

Zajrzyjmy do Konstytucji- prawo do informacji publicznej
Art. 61 Konstytucji stanowi, że „Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa”.

Konstytucyjnie zagwarantowana zasada jawności to prawo obywatelskie, którego zasady i tryb zostały szczegółowo uregulowane w przepisach ustawy z dnia 6 września 2001 o dostępie do informacji publicznej. Szpital realizuje zadania publiczne związane z ochroną zdrowia (art. 15 ustawy o działalności leczniczej) i dostęp do informacji ile przeszczepów wykonał w ostatnim miesiącu czy roku nie jest informacją tajną, a informacją do której dostęp ma każdy obywatel. I tu trzeba podkreślić, że Poltransplant, nie jest jedyną jednostką publiczną, która publikuje statystyki dotyczące przeszczepów. Dobry przykład, z ostatnich dni, gdzie Gdański Uniwersytet Medyczny zamieścił na swojej stronie internetowej informację, że w 2017 r. w Gdańsku przeszczepiono największą ilość nerek.
Liczba narządów przeszczepianych w danym szpitalu również nie jest objęte tajemnicą zawodową, którą związany jest lekarz. O zakresie tajemnicy pisałam tutaj>

Skoro podmiot leczniczy realizuje zadania publiczne, związane z ochroną zdrowia to należy do podmiotów obowiązanych do udostępnienia informacji publicznej co podkreśla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 13 września 2017 roku, II SAB/Gd 57/17.
Warto w tym miejscu podkreślić, że w przypadku podmiotów leczniczych (szpitali) każda informacja dotycząca zasad funkcjonowania podmiotu jest informacją publiczną – dotyczy to statystyk medycznych, danych personalnych, świadczonych usług medycznych . W praktyce sądy wielokrotnie nakazywały szpitalom udostępnienie informacji o liczbie wykonanych świadczeń.
Lekarze mogą udostępniać informacje dotyczące liczby wykonanych przeszczepów bo ta informacja ma charakter publiczny i nie stanowi naruszenia przepisów w zakresie tajemnicy zawodowej.

Czy lekarz, który powie, że dzisiaj przyjął w gabinecie 30 pacjentów, naruszy tajemnicę zawodową? NIE. Tak samo nie stanowi naruszenia tajemnicy zawodowej, kiedy lekarz powie, że w ostatnim miesiącu przeszczepiliśmy dwie nerki.

Reasumując, nie musimy czekać na biuletyn Poltransplantu aby posiadać wiedzę, ile przeszczepów wykonuje dany ośrodek transplantacyjny.

„Kochanie, wiesz co, miałem ostatnio taką pacjentkę…”– powiedział  lekarz do nie- lekarki.

„Skąd ma Pani taką wiedzę, którzy to lekarze naruszają tajemnicę lekarską i mówią Pani takie rzeczy bo z tajemnicy może zwolnić tylko sąd lub prokuratura!”–  napisała do mnie z kolei kiedyś pewna Pani Doktor.

Niemalże codziennie rozmawiam z lekarzami, bo z nimi pracuję. Rozmawiamy nie tylko o tym gdzie warto pojechać na narty, ale także o umowach, opiniach, o  chirurgii, transplantologii, pacjentach o tym, o wszystkim co istotne i nie.

Dlatego uznałam, że warto przypomnieć istotę i zakres tajemnicy lekarskiej czyli co warto o niej wiedzieć. I tu należy sięgnąć do ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty oraz do Kodeksu Etyki Lekarskiej. A tylko przypomnę, że ponad 30 lekarzy w mojej książce Tajemnice transplantacji podzieliło się z moimi Czytelnikami ogromną porcją wiedzy i żaden z nich nie naruszył tajemnicy lekarskiej, a wielu z nich mówiło o swoich pacjentach.

Tajemnica lekarska obejmuje:

informacje o pacjencie i jego otoczeniu, uzyskane przez lekarza w związku z wykonywanymi czynnościami zawodowymi, czyli postawiona diagnoza, wyniki badań, wybrana metoda leczenia, uzyskane rezultaty, ponadto wszelkie dane osobowe identyfikujące pacjenta jak imię i nazwisko, data urodzenia czy nr PESEL, a także informacje chociażby dotyczące statusu społecznego. Pośród informacji objętych tajemnicą lekarską są również te, które lekarz przekazał lekarzowi lub te informacje, które lekarz sam zgromadził np. poprzez wywiad lekarski. Lekarz nie może danych pacjenta podać do publicznej wiadomości, danych które służą identyfikacji pacjenta, chyba, że pacjent wyrazi na to zgodę.

„Powiem Ci, że ostatnio przygotowywaliśmy się do wielonarządowego pobrania, żona zmarłego nie miała nic przeciwko, ale rodzice zmarłego pana  przychodzili do nas z pretensjami, wrzaskami i sprzeciwiali się pobraniu więc od pobrania odstąpiliśmy bo wiesz co będzie…” powiedział mi niedawno koordynator transplantacyjny.

Po raz kolejny, przekonaliśmy się, że ustawa transplantacyjna wymaga większych zmian, a nie tylko pudrowania bo sytuacji gdzie do pobrań nie dochodzi, a powinno w skali kraju jest sporo.

Informacja o ogólnym stopniu nie stanowi naruszenia tajemnicy lekarskiej bo lekarz pełniący funkcję koordynatora transplantacyjnego nie ujawnił personaliów (danych osobowych) ani potencjalnego dawcy, ani jego najbliższych.

Kiedy lekarz jest zwolniony z tajemnicy?

Lekarz może zostać zwolniony z obowiązku zachowania w tajemnicy w sytuacji gdy:

-jej zachowanie może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia pacjenta lub innych osób, badanie lekarskie zostało przeprowadzone na żądanie uprawnionych organów i instytucji,
– pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy wyraża zgodę na ujawnienie tajemnicy, po uprzednim poinformowaniu o niekorzystnych dla pacjenta skutkach jej ujawnienia,
– zachodzi potrzeba przekazania niezbędnych informacji o pacjencie związanych z udziałem świadczeń zdrowotnych innemu lekarzowi lub uprawnionym osobom do ich uzyskania
– jest to niezbędne do praktycznej nauki zawodów medycznych lub celów naukowych, ponadto lekarz ma prawo do ujawnienia zauważonych faktów zagrożenia zdrowia lub życia w wyniku łamania praw człowieka.

Wielokrotnie lekarze, bardzo doświadczeni na moich kursach i wykładach z prawa, dzielą się licznymi  przykładami      i sytuacjami, z zachowaniem w poufności danych osobowych i informacji, które w jakikolwiek sposób identyfikowałyby kogokolwiek, tak więc ku obawom tych nielicznych, do naruszenia tajemnicy lekarskiej nie dochodzi bo bezwzględnie o to dbamy:)