Prawo w transplantacji

17 grudnia zbliża się nieuchronnie, a raz nim wchodzi w życie Dyrektywa UE o sygnalistach. O tym, że sygnalistą może być każdy medyk, pisałam tutaj.

Brak  środków ochrony indywidualnej, mobbing, dyskryminacja ( poniżający sposób zwracania się do współpracowników), nieprawidłowości przy zamówieniach szczepionek, leków, sprzętu medycznego, wyrobów medycznych, przy przetargach, zawieranych umowach, czasu pracy, naruszeniach RODO to tylko niektóre obszary w których aktywni mogą być sygnaliści. 

Dyrektyw UE o sygnalistach nakłada na pracodawców liczne obowiązki, m.in. stworzenie publicznych trzech kanałów zgłoszeń nieprawidłowości z których mogą korzystać sygnaliści, opracowanie transparentnych polityk i procedur, regulaminów chroniących sygnalistów, wobec których nie można stosować działań odwetowych z ryzykiem odpowiedzialności karnej, nawet do 3 lat bezwzględnego więzienia.

Pojawia się pytanie…..Pacjent jako sygnalista? Czy pacjent może być sygnalistą w szpitalu? W przychodni?

Tak pacjent może być sygnalistą. Przykładem obszaru, kiedy pacjent może być sygnalistą są np. sytuacje nierównego dostępu do świadczeń zdrowotnych, które pacjent wykaże albo  działania o charakterze korupcyjnym, np. przyspieszenie zabiegu poprzedzone skorumpowaniem decyzyjnej osoby, która może pośredniczyć się do  niezgodnego z  prawem działania.

Przepisy Dyrektywy UE o sygnalistach określają procedurę rozpatrywania zgłoszeń, terminy oraz obowiązki jakie ciążą na placówkach medycznych, prywatnych i publicznych.

O szczegółach, pisałam w mojej książce Ochrona sygnalistów.

Dzielę się z Czytelnikami bloga najczęstszymi pytaniami jakie padały po moim wykładzie Interes publiczny a prawa jednostki-Szczepienia przeciw Covid-19 podczas konferencji RODO w dobie pandemii, zorganizowanej przez jedną z izb lekarskich.

Jakie obowiązki i prawa spoczywają na lekarzach? Jakie prawa i obowiązki ma pacjent? Czy pracodawca może żądać od pracownika informacji o zaszczepieniu się? Odpowiedzi znajdziecie w poniższych wpisach.

• Szczepienia przeciw Covid-19 a  obowiązki lekarzy
• Szczepienia przeciw Covid-19 a pacjent
• Szczepienia przeciw Covid-19 a pracodawca
• Europejski Trybunał Praw Człowieka o obowiązkowych szczepieniach 

Szczepienia w Polsce od lat wzbudzają kontrowersje. Nie inaczej jest ze szczepieniami dobrowolnymi takimi jak przeciw Covid-19 czy przeciw grypie. Co cechuje dobrowolne szczepienia? Ustawodawca umożliwił obywatelom wybór, mają prawo się szczepić i mają takie samo prawo nie szczepić się. Lekarze mogą dobrowolne szczepienia jedynie zalecać.

Pozostając w temacie szczepień, warto znać aktualne orzecznictwo, na szczególną uwagę zasługuje wyrok ETPCz  w sprawie czeskiej.

ETPCz w wyroku Wielkiej Izby ETPC z dn. 08.04.2021 r. (Vavřička i inni), który dotyczył obowiązkowych szczepień dzieci. ETPC wskazał, że obowiązek szczepień wiąże się z wykonaniem przymusowego zabiegu medycznego, który stanowi naruszenie integralności cielesnej, chronionej w ramach gwarancji poszanowania życia prywatnego (art. 8 EKPC).

ETPC stwierdził, że nakaz jest dopuszczalny, ponieważ został odpowiednio wprowadzony prawem krajowym oraz służy legitymowanym celom, które dopuszczają ingerencję w prawo do prywatności. A kwestionowany obowiązek ma na celu ochronę zdrowia i ochronę praw i wolności osób (art. 8 ust. 2 EKPC) poprzez zapobieganie chorobom, które niosą duże zagrożenie dla zdrowia. Obowiązkowe szczepienia służą bowiem zarówno ochronie osoby zaszczepionej, jak i tym, które nie mogą się zaszczepić i polegają na ochronie, jaką niesie odporność populacyjna, osiągana przez wysoki poziom wyszczepienia społeczeństwa.

Czy ten wyrok można odnieść na grunt polskich regulacji? Owszem w zakresie szczepień obowiązkowych, nie dotyczy to szczepień dobrowolnych (grypa, Covid-19 i inne).

• Szczepienia przeciw Covid-19 nie są zalecane w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (brak obowiązku)
• Szczepienia przecie Covid-19 nie są szczepieniami, których mogą wymagać pracodawcy w ramach kodeksu pracy
• Czy pracodawca może żądać od pracownika udzielenia informacji o zaszczepieniu się przeciw Covid-19? Żądać okazania zaświadczenia o zaszczepieniu się? Żądać okazania paszportu kowidowego? NIE. NIE. NIE.
• Polski prawodawca nie stworzył  mechanizmów weryfikacji faktu zaszczepienia w miejscu pracy a to oznacza, że pracownik może jedynie z własnej inicjatywy i dobrowolnie udzielić informacji pracodawcy o zaszczepieniu się przeciw Covid-19 lub przeciw grypie

Pracodawca MUSI:

• Przestrzegać aktualnie obowiązujących przepisów prawa międzynarodowego, unijnego oraz krajowego w zakresie ochrony danych osobowych.
• Zapewniać bezpieczeństwo przetwarzanych danych osobowych.
• Legalnie pozyskiwać dane o zdrowiu.

Pracodawca MOŻE:

• Zalecać szczepienie się.

Pracownik: 

• Oświadczenie pracownika o zaszczepieniu się: brak sankcji za podanie nieprawdziwego oświadczenia. A to oznacza, że dziś w żadnym miejscu pracy w Polsce nie mamy rzetelnych danych o zaszczepieniu się pracowników przeciw Covid-19. Mogą to być jedynie dane orientacyjne.
• Brak podstaw prawnych do różnicowania statusu osób zaszczepionych i niezaszczepionych.

Szczepienie przeciw Covid-19 ma status szczepienia dobrowolnego. Co to oznacza z perspektywy prawnej? Obywatel ma prawo zaszczepić się, ma takie samo prawo nie szczepić się. Przymus szczepień przeciw Covid-19 może zostać wprowadzony jedynie w drodze ustawy, inaczej będzie niezgodny z Konstytucją RP.