Prawo w transplantacji

Po raz kolejny wracam do kwestii pobrania z udziałem prokuratora na prośbę koordynatorów transplantacyjnych, którzy piszą i proszą o wyjaśnienia jak to jest. Dla mnie to budujące bo jestem od tego aby Państwu pomagać, a jednocześnie pojawia się postulat de lege ferenda aby częściej szkolić koordynatorów transplantacyjnych z aspektów prawnych bo doroczne szkolenie Poltransplantu okazuje się  niewystarczające dla chłonnego wiedzy personelu medycznego, zwłaszcza w dobie tak często zmieniających się przepisów. Taki postulat na przyszłość do rozważenia – decydentom. Niemniej proces kształcenia koordynatorów i stawianych im wymogów wymaga dalszych zmian prawnych.

Nie tak dawno, życie i media pokazały nam przykład jak prokurator zablokował pobranie narządów. W mojej ocenie słusznie bo działał w granicach prawa, a środowisko medyczne to profesjonaliści więc nie może ulegać presji czy histerii rodzin zmarłych potencjalnych dawców.

Leki jak wynalazki. Od oryginału do generyku.

Pacjent bezpieczny to pacjent dobrze POINFORMOWANY , co niewątpliwie wpływa korzystnie na całą terapię. Każdy lekarz dobrze wie, jak ważne jest aby pacjent mu ufał, a nie podważał jego diagnozy czy konsultował je na forach internetowych. Piszę też o tym z perspektywy pacjentki.

I tu warto wrócić do kwestii leków, o których zamierzam pisać znacznie więcej na blogu- jesienią przygotuję całą serię bo blog ma przecież charakter edukacyjny, a a dostrzegam ogromne zapotrzebowanie na tego typu wiedzę wśród czytelników- pacjentów i lekarzy oraz cały personel medyczny. Już piszę dlaczego. Brak informacji i edukacji tworzy sytuację, kiedy bezpieczeństwo pacjenta zostaje zachwiane i to zwykle ma miejsce przy każdej nowelizacji listy leków refundowanych. Nie zmaierzam tu wnikać w mankamenty ustawy refundacyjnej czy umiejętności negocjacyjne urzędników resortu zdrowia czy zarobkowy charakter firm farmaceutycznych, ale chcę zwrócić uwagę na kwestię braku edukacji pacjentów o generykach. Kto ma to robić? Skoro resort zdrowia nie patrzy do końca perspektywicznie to może zaczną to robić właśnie formy farmaceutyczne w ramach odpowiedzialnego biznesu, bo każda dobra inwestycja się zwraca, również ta w edukację pacjenta.

Jak informuje WHO na lekach objętych patentami (oryginalnymi) tracą pacjenci. Dlaczego? Bo jeśli dany lek objęty jest ochroną patentową to na rynku nie może się pojawić generyk, czyli jego zamiennik, znacznie tańszy. Jest to możliwe dopiero wtedy, kiedy wygaśnie ochrona patentowa na dany lek, co ma charakter czasowy.Tak, cena leku determinuje jego dostępność dla pacjenta, to samo dotyczy wszelkich terapii, o ile pacjenci w transplantologii mają dostęp do nowoczesnych terpaii, tak w przypadku np. onkologii sytuacja wygląda znacznie gorzej, nawet źle.

Jak powstaje lek?

Wprowadzenie na rynek nowego leku poprzedzone jest długim procesem, który trwa nawet do kilkunastu lat. Tu nie tylko czas odgrywa rolę, ale przed wszystkim ogromne nakłady finansowe firmy farmaceutycznej aby lek mógł powstać. Jeżeli dana firma inwestuje w proces powstania nowego leku, to zrozumiałe, że chce na nim zarobić. Dlatego nowy lek jest drogi.

Misja i biznes

Firmy inwestują w nowe leki bo chcą zwiększyć skuteczność walki z chorobami i tu jest ta misja na rzecz dobra pacjenta. Charakter zarobkowy jest zrozumiały bo każdy z nas, kto prowadzi jakąkolwiek działalność gospodarczą to robi to również w celach zarobkowych o czym mowa też w ustawie o działalności gospodarczej, jej zarobkowy charakter jest jedną z cech działalności gospodarczej. Misja i biznes mogą też tworzyć tutaj kolizję dóbr, bo jeśli dany lek jest drogi to nie każdego pacjenta na niego stać i tu pojawia się rola generyków, czyli leków odtwórczych, tanich i dostępnych.

Lek generyczny to lek odtwórczy, będący odpowiednikiem leku oryginalnego. Lek generyczny jest biorównoważny, oznacza to, że jego działanie jest takie same jak leku oryginalnego. Ponadto, leki generyczne zawierają taką samą substancję czynną i postać farmaceutyczną co lek oryginalny. Lek generyczny jest znacznie tańszy bo jest odtwarzany, a jego niska cena bierze się stąd, że firma farmaceutyczna nie inwestuje w cały proces jak w przypadku powstawania nowego leku, tylko bazuje i odtwarza również badania kliniczne, już kiedyś zrobione. To wszystko jest obostrzone ramami prawnymi, nie tylko polskimi, ale również międzynarodowymi i UE.

Jeżeli jesteśmy zwolennikami nieograniczonego dostępu do leków to nie możemy ograniczać dostępności leków generycznych.

O procesach związanych z badaniami klinicznymi, rejestracją leków generycznych i związanym z tym bezpieczeństwem prawnym lekarza, pacjenta i szpitala, który realizuje badania kliniczne będę pisać tu jeszcze sporo bo powyższe kwestie są przedmiotem moich codziennych zajęć.

Kiedyś jeden z lekarzy powiedział mi, że mam obsesję na punkcie wszelkich „zgód” jakie pacjent musi podpisać. Owszem –  obsesje to ja mam, ale na punkcie butów, a  obowiązek informacyjno- formalny zapewnia bezpieczeństwo pacjentowi i lekarzowi, o czym jedni i drudzy nie raz się już przekonali…

Pisząc o lekach, będę też odwoływać się do amerykańskiej ustawy o zagranicznych praktykach korupcyjnych, Foreign Corrupt Practices Act – FCPA i jej wpływie na nasze, polskie  podwórko.

Ponadto, polecam lekturę: Sieradzka Aneta, Syp Szymon, „Eksterytorialne stosowanie amerykańskiej ustawy  antykorupcyjnej a problem korupcji w polskiej służbie zdrowia” [w:] „Finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej”, red. T. Sroka, J. Kostrubiec, A. Janus, P. Szczęśniak, Warszawa 2014

Smutna wiadomość obiegła dzisiaj środowisko medycyny transplantacyjnej.

Zmarł Profesor dr hab.n.med. Mieczysław Lao.

Najbliższym składam wyrazy głębokiego żalu i współczucia.

Jeden z najwybitniejszych twórców polskiej transplantologii, od początku uczestniczył w jej rozwoju, czyli od pierwszego udanego przeszczepienia nerki w 1966 roku. Wieloletni dyrektor Instytutu Transplantologii im. Tadeusza Orłowskiego, współinicjator powstania Polskiego Towarzystwa Transplantacyjnego , inicjator powstania Krajowej Rady Transplantacyjnej, współtwórca Poltransplantu. Brał udział w tworzeniu pierwszych regulacji prawnych w zakresie donacji i transplantaji w Polsce.

Prof. Mieczysław Lao wniósł duży wkład w rozwój polskiej nefrologii, od pierwszej dializy wykonanej w 1959 roku w Warszawie. Tych osiągnięć można wymieniać jeszcze sporo…

Miałam zaszczyt znać osobiście Pana Profesora, z którym spacerowaliśmy czasem po Ochocie z jego pieskiem. Opowiadał o swoim życiu, o medycynie, o przeszczepach, o chirurgach, kobietach, nawet o plotkach i o niezwykłej wytrwałości i konsekwencji jaka go cechowała. Czasami dzwonił i pytał czy chcę pogadać albo pójść z nim na spacer bo jeszcze tyle nie zdążył mi powiedzieć. Kiedy pracowaliśmy nad książką, czasem mówił „rób jak chcesz” – ufał, że wszystko co zrobię będzie dobre. I takie też jest.

Ostatni tekst jaki przygotował to rozdział do naszej książki.

Fragment z książki Tajemnice transplantacji:

„Co ty będziesz studiował?”, zapytała moja mama. Odpowiedziałem, że chyba matematykę. „Matematykę? Będziesz rachunków uczył w szkole?” „Matematykę wyższą, może astronomię”, doprecyzowałem. „Będziesz siedział na stołku i patrzył w niebo? Pomyśl chwilę. Pamiętasz, jak po powstaniu wygonili nas z Warszawy, mieszkaliśmy w Jaktorowie, ja ciężko pracowałam w polu, żeśmy nie głodowali, chudy byłeś taki, że strach było na ciebie patrzeć. A obok pan doktor Rowiński, późniejszy profesor Rowiński, tatuś Wojtusia Rowińskiego, lekarza, bo lekarz sobie zawsze poradzi. I w obozie koncentracyjnym, i na wygnaniu – wszędzie. Ma znajomości z każdym, z aptekarzami, ludzie zawsze coś przyniosą. Dlaczego nie chcesz studiować medycyny?” Pomyślałem, dlaczego nie? Tak więc w wyniku rodzinnej narady wybrałem wtedy medycynę, którą ukończyłem bez problemu. Tak to właśnie się stało, że elektryk bez matury został lekarzem…

Zaszczycona, że mogłam poznać. Dziękuję za dobrą lekcję transplantacji.

Żegnaj Profesorze.

Aneta Sieradzka

Gdyby nawet chcieć zamknąć oczy nie da się nie zauważyć przelewającej się przez polskie miasta i miasteczka fali protestów w obronie niezależności sądów. To nie jest sprawa prawników czy polityków, a nas wszystkich. Nie o protestach będę tu pisać, które są wyrazem sprzeciwu wobec procedowanych reform w  sądownictwie – niepokojących- ale o tym, dlaczego także transplantologii czyli nam wszystkim, potrzebne są niezależne sądy i niezawiśli sędziowie. Sądy nie są dla prawników, ale dla obywateli. Dobry prawnik poradzi sobie nawet ze złym prawem, a obywatel niekoniecznie nawet z dobrym prawem.

Odnieśmy się co codziennych sytuacji….

Chcesz oddać nerkę swojemu narzeczonemu, który za 2 miesiące zostanie Twoim mężem, idziesz do sądu, który ma zdecydować o tym czy wyda zgodę dla Was na zabieg pobrania i przeszczepienia. Dokumentacja medyczna przygotowana, pozytywna opinia Komisji Etycznej KRT, sąd wysłuchuje Ciebie, pyta o motywy, świadomość decyzji i mówi NIE bo nie. Niezależny sąd tak nie postąpi.

Wnioskujesz o refundację leku dla umierającego dziecka….
Kto wydaje decyzję? Urzędnik. Odwołujesz się od niekorzystnej decyzji gdzie? Do sądu.

Córka oddaje szpik dla swojego rocznego brata, a sama ma zaledwie 14 lat. Gdzie idziesz? Do sądu.Po zgodę.

Nie zgadzasz się na pobranie narządów od męża, od którego narządy jednak pobrano bo nie zgłosił za życia formalnie sprzeciwu do CRS, ani też w obecności dwóch świadków również nie zdeklarował sprzeciwu. Zginął w wypadku, był zdrowy i jego narządy również. Zawiadamiasz prokuraturę o nielegalnym pobraniu, oskarżasz lekarza i personel. Niezależna prokuratura też jest potrzebna, bo takie zawiadomienie kończy się umorzeniem postępowania. Brak znamion przestępstwa i obowiązująca konstrukcja zgody domniemanej- wystarczy. Ale kluczowa jest też niezależność organu, w tym przypadku prokuratury.

Pacjent naruszył Twoje dobra osobiste. Pomawia Cię w internecie, w mediach. Gdzie idziesz? Do sądu. Albo Ty naruszyłeś dobra osobiste pacjenta…

Zwolnili Cię ze szpitala, w którym od 20 lat pracujesz. Gdzie idziesz? Do sądu.

Wnioskujesz o rentę chorobową, lekarz orzecznik wydaje dla Ciebie niekorzystną decyzję. Idziesz do sądu.

Zaparkowałeś w niedozwolonym miejscu pod szpitalem. Dostajesz mandat, którego nie musisz przyjmować, a sprawa trafia do sądu bo chcesz dochodzić swoich racji. W sądzie.

Powyższe sytuacje, z którymi się spotykamy, a prawnicy na co dzień można mnożyć. Istotna jest świadomość w zakresie niezależności i niezawisłości władzy sądowniczej, która jest filarem demokratycznego państwa prawa.

Niezależność sądów i niezawisłość sędziów stanowią jedną z podstaw państwa prawnego, należącego do podstawowych wartości Unii Europejskiej. A  niezawisłość sędziowska to konstytucyjna zasada wymiaru sprawiedliwości, zgodnie z którą sędzia  rozstrzygając sprawę podlega wyłącznie Konstytucji i ustawom, nie podlega żadnym naciskom i żadnym zależnościom z zewnątrz, szczególnie ze strony władzy wykonawczej, zwłaszcza politykom.

Transplantologię może przedstawiać jako akt miłosierdzia, odwołując się do nauk kościoła katolickiego, ale nie jest to blog religijny, dlatego po raz kolejny przemycam tutaj szczyptę prawa konstytucyjnego, na filarach którego opiera się także transplantologia.