Przeszczepy ex vivo dotyczą dokonania transplantacji na dawcy żywym. Ustawodawca ograniczył krąg podmiotów, które mogą być dawcami transplantów nieregenerujących się do krewnego w linii prostej, rodzeństwa, osoby przysposobionej, małżonka oraz osoby, wobec której jest to uzasadnione szczególnymi względami osobistymi. Tkanki i komórki regenerujące się mogą być pobrane od każdej osoby, która posiada pełną zdolność do czynności prawnych ( wyklucza to osoby ubezwłasnowolnione). W przypadku małoletnich wymagana jest zgoda na przeprowadzenie zabiegu jest od przedstawiciela ustawowego lub sądu opiekuńczego oraz samego zainteresowanego, jeśli ukończył 13 rok życia (16 rok życia dotyczy zabiegów leczniczych). Zgoda pacjenta musi być wyrażona przed zbiegiem, w sposób dobrowolny, wyraźny, a przede wszystkim świadomy. Szczególny obowiązek informacyjny ciąży na lekarzach – lekarzu uczestniczącym przy przeszczepie oraz lekarzu pośrednio związanym z procesem transplantacji. Obowiązkiem lekarza jest przekazanie pacjentowi w sposób zrozumiały i rzetelny informacji o zabiegu, w tym określając stopień ryzyka, ale również możliwości wycofania zgody na zabieg. Podwójny obowiązek informacyjny przez dwóch lekarzy ma być gwarantem obiektywności. Wyrażona przez pacjenta zgoda na zabieg musi być dokonana z zachowaniem formy pisemnej, zawsze!
Zgoda domniemana polega na możliwości zgłoszenia za życia sprzeciwu wobec pobrania organów i komórek do transplantacji.
Osobami uprawnionymi do wyrażenia skutecznego sprzeciwu wobec pobrania komórek, tkanek i narządów ze zwłok ludzkich w celu ich przeszczepienia, są osoby mające pełną zdolność do czynności prawnych (pełnoletnie i nieubezwłasnowolnione), a także przedstawiciele ustawowi osób małoletnich (lub innej osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych) oraz małoletni mający powyżej lat 16 a poniżej lat 18.
W wypadku małoletniego powyżej lat 16 może wystąpić sprzeciw „równoległy” tj. jego samego i przedstawiciela ustawowego. Jednakże ustawowo przyjęto, że sprzeciw jednego z dwóch powyższych uprawnionych jest skuteczny względem pozostałych.
Poza określeniem osób uprawnionych do złożenia sprzeciwu ustawa o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów określiła dopuszczalne prawnie formy złożenia sprzeciwu wobec pobrania. Ustawa transplantacyjna przewiduje katalog zamknięty prawnie dopuszczalnych form wyrażenia skutecznego sprzeciwu wobec pobrania. Sprzeciw potencjalnego dawcy lub jego przedstawiciela ustawowego może być skutecznie wyrażony tylko w następujących formach:
- wpisu w centralnym rejestrze sprzeciwów na pobranie komórek, tkanek i narządów ze zwłok ludzkich;
- oświadczenia pisemnego zaopatrzonego we własnoręczny podpis, lub
- oświadczenia ustnego złożonego w obecności co najmniej dwóch świadków, pisemnie przez nich potwierdzonego.
Sprzeciw ma charakter odwołalny czyli może być w każdym czasie skutecznie cofnięty, przy zachowaniu jednak formy przewidzianej dla jego złożenia (np. przez wykreślenie w centralnym rejestrze sprzeciwów). W przypadku nie zachowania wymogów formalnych, sprzeciw jest bezskuteczny.
Centralny rejestr sprzeciwów prowadzony jest przez Centrum Organizacyjno – Koordynacyjne do Spraw Transplantacji (Poltransplant). Istotne jest, że sprzeciwu nie można wyrazić w imieniu innej osoby.
Formą zgody na pobranie narządów po śmierci jest tzw. oświadczenie woli, które jest wyrażeniem świadomej decyzji polegającej na wyrażeniu zgody na potencjalne oddanie narządów w przypadku nagłej śmierci.
Kolejną formą nie uregulowaną przepisami prawa jest poinformowanie bliskich o naszych poglądach na temat transplantacji.
W przypadku nagłej śmierci a braku istnienia sprzeciwu, rodzinie zmarłego będzie łatwiej podjąć decyzję o oddaniu narządów do celów transplantacyjnych znając wolę zmarłego.
Religie chrześcijańskie w pełni popierają przeszczepianie narządów. W przypadku innych religii jest podobnie, natomiast te, które nie ustosunkowują się do kwestii transplantacji (dodam, że to jest zdecydowana mniejszość), należy domniemać, iż brak sprzeciwu należy traktować jako zgodę.
Transplantacja a stanowisko Kościoła Katolickiego
Regulacje prawne w polskiej ustawie transplantacyjnej są zbliżone do stanowiska jakie przedstawia Kościół Katolicki odnośnie przeszczepów.
Kościół Katolicki popiera przeszczepianie narządów w celu ratowania zdrowia i życia ludzkiego. Warunkiem koniecznym jest tutaj dobrowolność, bezinteresowność podarowania bliźniemu swoich organów.
Transplantacja, z łac. transplantare- szczepić i plantare-sadzić. Transplantacja, to przeszczepianie narządów, jest metodą ratującą zdrowie lub życie człowieka. Polega ona na wymianie chorego narządu lub tkanki na nowy, od innego człowieka. W polskiej ustawie transplantacyjnej brak jest definicji transplantacji.
